Կանանց ապաստարանում քար լռություն է։

Ընտանեկան բռնության ենթարկված կանայք հայացքներն ուղղել են 27-ամյա Մարիամին՝ փորձելով որսալ նրա արտահայտած յուրաքանչյուր բառ ու միտք: Մարիամը խոսում է հանդարտ, բայց ինքնավստահ:

«Երբեք հետ չնայեք, չհանդուրժեք բռնությունը, միշտ առաջ գնացեք… Կյանքը պայքար է, դուք պետք է պայքարեք». Մարիամ Գևորգյանի այս խոսքերը շատ կանանց կյանք են փոխել, ազատել բռնության ճիրաններից և ապագայի համար նոր դուռ բացել:

Արդեն 5 տարի է, ինչ նա աշխատում է Կանանց աջակցման կենտրոնի ապաստարանում՝ որպես սոցիալական աշխատողի օգնական: Մարիամը վերականգնողական աշխատանքներ է տանում բռնության ենթարկված կանանց հետ, կազմակերպում կանանց իրավունքների վերաբերյալ դասընթացներ և նրանց կենցաղավարության հմտություններ փոխանցում:

«Ես միշտ կանանց ասում եմ, որ առաջ գնան, չհուսահատվեն, որովհետև ամեն իրավիճակից ելք կա: Բռնության ենթարկված կինը պետք է իմանա, որ «չկարողանալ» բառը չկա: Ճիշտ է, սկզբում շատ դժվար է, բայց պետք է պայքարես, որ հասնես ուզածիդ»,- ասում է Մարիամը:

16 տարեկանից Մարիամը վարսավիրություն է սովորել և գումար վաստակել: Անարդարությունների դեմ ու հանուն հավասարության պայքարելու կամքը նրան դրդել է միշտ առաջ գնալ:

«Փոքր տարիքից պայքարել եմ, միշտ ընդվզել եմ, թե ինչո՞ւ պետք է տղամարդը սա անի, կինը չանի, հատկապես, որ մեր ընտանիքում այդպես չի եղել: Մենք 4 քույրիկ ենք, ու ծնողներս երբեք մեր առջև արգելքներ չեն դրել, թե՝ դու աղջիկ ես, սա պետք է անես, դա չանես: Այդ ավանդական, կարծրատիպային մոտեցումները մեր ընտանիքում բացակայել են»,- ասում է Մարիամը:

Դժվար է պատկերացնել, որ այսօր կանանց իրավունքների պաշտպան դարձած՝ այդքան համարձակ, ինքնավստահ և կյանքով լի Մարիամը 7 տարի առաջ անցել է ընտանեկան բռնության անասելի դժվար ու դաժան ճանապարհով: Սակայն դեմքի և մարմնի վրա սպիացած բռնության հետքերը վկայում են տարիներ առաջ նրա հետ տեղի ունեցածը:

«Երբ դա պատահեց ինձ հետ, մեծ շոկ էր: Մտածում էի՝ ո՞նց կարող են այդպես վարվել ինձ հետ»,- պատմում է Մարիամը:

Յոթ տարի առաջ ամուսնանալով ու Արարատի մարզի Տափերական գյուղից Սանկտ Պետերբուրգ մեկնելով` 20-ամյա Մարիամը չէր կարող պատկերացնել, թե իր հետ ինչ է տեղի ունենալու: Ամուսնության 9 ամիսների ընթացքում նա պարբերաբար ենթարկվել է դաժան ծեծի ու խոշտանգումների ամուսնու և սկեսրոջ կողմից, ինչի հետևանքով մարմնի տարբեր հատվածներին մնացել են պատառաքաղով ծակոցների ու արդուկից այրվածքների հետքեր:

«Անընդհատ ասում էին, որ ես ոչ մի բանի պիտանի չեմ, մարդ չեմ, իրենց ստրուկն եմ, որ իմ ծնողներին կսպանեն, մի վնաս կտան, ու ես դա ընկալում էի որպես ճշմարտություն: Դա բռնարարի ամենամեծ զենքն է՝ կնոջ ինքնագնահատականը իջեցնելը, վախի մեջ պահելը»,- նշում է Մարիամը:

Ամուսնության 9 ամիսների ընթացքում Մարիամին միշտ փակի տակ են պահել, բացի ֆիզիկական դաժան բռնություններից, նաև արգելել են աշխատել, անվերջ սպառնալիքներ հնչեցրել իր և իր ընտանիքի անդամների հասցեին:

Ամենատարբեր պատճառներով՝ «տունը դանդաղ ավլելու», «կանաչին սիրուն չդասավորելու», «դուռն ուժեղ ծածկելու»… ամուսինն ու սկսեսուրը Մարիամին դաժանորեն ծեծում էին՝ ամբողջ մարմինն ու դեմքը դարձնելով «կապույտ լողակ»:

«Ամեն անգամ մի պատճառ գտնում էին: Սկեսուրս մի քանի անգամ՝ կրակայրիչով, հետո արդեն թերթն էր կոլոնում ու կրծքերս վառում: Ստիպում էր, որ լեզուս հանեմ ու կրակայրիչով վառում էր: Ցավից հետ էի քաշում, գրտնակով խփում էր գլխիս, մազերս այնպես էր քաշում, որ տեղ-տեղ կաշվի հետ պլոկվում էր: Ստիպված լեզուս հանում էի, վառելուց հետո օճառը դնում էր բերանս ու ասում՝ որ լավ զգաս, թե մրմուռն ինչ ա: Բերանս պինդ փակում էր, թե հետո օճառը կուլ կտայի…»,- պատմում է Մարիամը:

Նա նշում է, որ ամուսնության միայն առաջին կես ամիսն է ամուսնու հետ անկողնում քնել: Հետո թույլ չեն տվել անկողին մտնել: Սկզբում անկյուն են կանգնեցրել, հետո, երբ ոտքերն ուռել են, աթոռ են դրել սենյակի անկյունում, ու ամիսներ շարունակ նստած է քնել: Լոգանք միայն սառը ջրով է ընդունել, լվացքը ձեռքով արել՝ չծեծվելու համար 2 րոպեում ավարտելու պայմանով: Հետո, երբ իր հագուստի արյան հետքերը երկու րոպեում չի մաքրել հագուստի վրայից, ծեծի է ենթարկվել նաև դրա համար:

«Ինն ամիս հետո ես փախա տնից: Այդ օրը տան դուռը պատահական բաց էին թողել ու գնացել տարբեր գործերով: Տեսա որ դուռը բաց է, ուրախությունից ինձ դուրս գցեցի, չեմ էլ մտածել՝ ուր եմ փախչում, կապտուկներից ուռած ոտքերով մի կերպ դուրս եմ վազել: Այդ ընթացքում միշտ պայքարում էի, որ վերադառնամ Հայաստան ծնողներիս մոտ: Որոշել էի, որ պետք է գամ, պայքարեմ, որ իրենք իրենց արածների համար պատիժ կրեն մինչև վերջ: Եթե իմ փախուստը չլիներ, Աստված գիտի՝ ես կենդանի կմնայի, թե ոչ»,- ասում է Մարիամը:

Փախչելով ու գալով Հայաստան՝ Մարիամը դիմում է Ոստիկանություն, որից հետո հարուցվում է քրեական գործ: Դեմքն ու մարմինն այնպես էին այլակերպվել, որ ծնողները նրան օդանավակայանում չեն ճանաչում:

Հայաստան գալուց հետո Մարիամն ստանում է հոգեբանական, սոցիալական և իրավաբանական աջակցություն Կանանց աջակցման կենտրոնում: Փուլ առ փուլ անցնում է վերականգնման շրջանը:

«Ես երբեք չեմ վստահել ոստիկաններին. առաջին օրերին ասում էին՝ վայ էս ինչ է եղել քո հետ, էս ինչեր են արել քեզ, հետո ծանր հոդվածը դարձնում են թեթև: Մինչև հիմա այդ փուլի մեջ եմ, քաղաքացիական հայցով ինձ դեռ վնասի փոխհատուցում չեն տվել»,- ասում է Մարիամը:

Ըստ դատավճռի՝ Մարիամին խոշտանգումների ենթարկած սկեսուրը՝ Հայկանուշ Միքայելյանը, դատապարտվում է 4 տարվա ազատազրկման, սակայն հայտարարված համաներման արդյունքում ազատազրկման մեջ է մնում ընդամենը մի քանի ամիս: Իսկ ամուսինը՝ Դավիթ Զիրոյանը, նույնիսկ մեկ օր անազատության մեջ չի անցկացնում:

Մարիամը նշում է, որ ոստիկաններին և ընդհանրապես՝ իրավապահ համակարգի աշխատողներին վերապատրաստելու անհրաժեշտություն կա ընտանեկան բռնության գործերը վարելու համար:

«Պետք է վերապատրաստել թե՛ ոստիկաններին, թե՛ բուժաշխատողներին, բայց միայն հասարակական կազմակերպությունները այդ ամբողջ աշխատանքը չեն կարող անել: Պետք է պետական մակարդակով լինի: Եթե «Ընտանեկան բռնության դեմ» օրենքն ընդունվի Հայաստանում, մեր կանայք իրազեկված լինեն իրենց իրավունքների մասին, մասնագետները վերապատրաստվեն, ու նման դեպքերը մշտապես բարձրաձայնվեն, ապա առաջընթաց կլինի, բռնության դեպքերն էլ կնվազեն: Մինչդեռ այսօր մեր հասարակության ընկալումներում մեկ ապտակը դեռ ծեծ չի, կամ հոգեբանական ճնշումը բռնություն չի համարվում, անպայման պետք է սպանեն կնոջը, որ համարեն բռնություն»,- ասում է Մարիամը:

Հասարակության վերաբերմունքն ու կարծրատիպերն են նաև ստիպել Մարիամին դառնալ կանանց իրավունքների խոսնակ: Այսօր նա փորձում է ոչ միայն աջակցել բռնության ենթարկված կանանց, այլև փոփոխություն մտցնել հասարակական ընկալումներում:

Ապաստարանում Մարիամը կանանց սովորեցնում է ոչ միայն ինքնուրույն ապրել, այլև վեր հանում նրանց լավ կողմերն ու կարողությունները, ապացուցում, որ նրանք կարող են հասնել իրենց նպատակներին, որ իրենք ուժեղ և հաղթող կանայք են:

Մարիամի օրինակով շատ կանայք են վերականգնվել, ապաստարանից դուրս գալուց հետո աշխատանք գտել, վերջնականապես հեռացել բռնարար ամուսնուց, տուն վարձել և սկսել ինքնուրույն կյանք վարել:

Ապաստարանի աշխատանքային զբաղվածությանը զուգահեռ, Մարիամը շարունակում է վարսավիրությամբ զբաղվել: Այս ընթացքում սովորել է նաև Էրեբունու քոլեջում ու վերապատրաստվել որպես կրտսեր բուժքույր: Խոստովանում է, որ վերջին 5 տարիներին շատ է փոխվել:

«Միշտ եմ ունեցել այդ համառ բնավորությունը, բայց հիմա շատ-շատ եմ փոխվել, ավելի պայքարող եմ դարձել, կյանքին ավելի պատրաստ ու ինքնավստահ»,- ասում է Մարիամը, որը նպատակ ունի մոտ ապագայում նաև բարձրագույն կրթություն ստանալու:

Նա ընդգծում է՝ ոչ մեկն ապահովագրված չէ բռնությունից, ոչ մի սոցիալական խավ, ոչ մի տարիքային կամ սեռային խումբ։

«Ամենակարևորը՝ չմնաս այդ իրավիճակում, չհանդուրժես բռնությունը ու հասկանաս, որ դու երջանիկ և ազատ ապրելու իրավունք ունես»,- ասում է Մարիամը:

---

• Լրագրող` Լիլիթ Առաքելյան
• Լուսանկարները` Էմմա Գրիգորյան